Nood aan begeleiding in een digitale wereld

Andy Demeulenaere coördineert sinds 2015 het team van Mediawijs, het Vlaamse Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid. Hij staat onder meer in voor mediawijze beleidsondersteuning. Het smartphoneverbod binnen dat beleid vraagt wat extra aandacht. Want de grootste vragende partij voor het verbod waren de scholen zelf.

“Schooldirecteurs juichen het smartphoneverbod toe omdat het het klasmanagement makkelijker maakt. Leerkrachten hoeven niet meer te concurreren met TikTok, leerlingen luisteren beter, de leertijd gaat naar de lessen in plaats van naar scrollen en sturen. Ik begrijp dan ook waarom zoveel scholen nog vóór de wettelijke verplichting de stap naar een verbod op smartphones hadden gezet. Maar ik begrijp evengoed waarom anderen wachtten: uit angst om de eerste in een regio te zijn en daardoor leerlingen te verliezen aan de school om de hoek.”

“Het verbod is in het beleidsdiscours ingekleed met argumenten die verdergaan dan klasmanagement: smartphones tasten het mentaal welzijn aan, belemmeren de cognitieve ontwikkeling en werken cyberpesten in de hand. Die argumenten zijn ook opgenomen in de memorie van toelichting bij de wetgeving. En op dat punt komen we op glad ijs: het wetenschappelijk bewijs is niet zo eenduidig.”

“Kijk naar het onderzoek van de KU Leuven in schooljaar 2024-2025 bij leerlingen in scholen met en in scholen zonder verbod. Wat bleek? Wie gepest werd, voelde geen verschil. Het pestgedrag zelf verminderde niet structureel. Het mentaal welzijn ging in de loop van het jaar bij alle leerlingen achteruit, ongeacht of er een verbod was. Andere factoren wegen zwaarder: schoolstress, sociale druk, wat er thuis speelt. Jongeren geven al meer dan twintig jaar aan dat het te druk is in hun leven. We hebben die druk niet verlaagd door hun smartphone af te nemen.”

“We zouden beter kijken naar het beleidsvoerend vermogen van scholen. Een school die niet de middelen, de tijd of de teamcapaciteit had om zelf een smartphonebeleid uit te werken, krijgt nu van bovenaf een maatregel opgelegd. Daarmee is het probleem van het klasmanagement voor een deel opgelost, maar die school moet ook gaan zorgen voor meer toezicht, begeleiding, preventie …”

“Als we de smartphone wegnemen, brengt dat ook meer echte confrontaties met zich mee. Wie eenzaam was en tijdens de speeltijd zijn toevlucht zocht tot zijn smartphone, is nu nog eenzamer. Wie gepest werd, wordt nu op een andere manier gepest: ruziemaken, uitsluiten, vernederen, dat kan ook prima zonder scherm. En dan rijst de vraag: als de school het beleidsvoerend vermogen niet had om de smartphone te controleren, heeft ze dat dan nu wel om een sterk pestpreventiebeleid uit te bouwen?”

“Ik pleit niet tegen het verbod. Ik pleit ervoor dat het verbod het begin en niet het einde is van een gesprek. Een school die haar leerlingen maximale leertijd wil geven, heeft meer nodig dan een kastje voor gsm’s aan de ingang. Ze heeft nood aan een pedagogische visie op hoe ze leerlingen begeleidt in een digitale wereld, en aan tijd en ruimte om dat ook in de praktijk waar te maken.”