De focus van een generatie staat onder druk

Lieven De Marez is als onderzoeker en professor actief in de onderzoeksgroep Media, Innovation and Contemporary Technologies aan de UGent. In het debat over het smartphoneverbod ontbreekt volgens hem een belangrijke pijler: wat doen we als de leerlingen afstuderen en ze geen regels meer hebben over smartphonegebruik?

“Ik stel mezelf in dit debat één fundamentele vraag: hoe leveren we onze jongeren op hun achttiende af aan de samenleving? Dat is een concrete uitdaging voor onderwijs en beleid. We zien vandaag dat jonge mensen in de meest formatieve periode van hun cognitieve ontwikkeling intensieve gebruiksgewoontes opbouwen die hen later parten kunnen spelen.”

“Onze cijfers van de Digimeter zijn ondubbelzinnig. In 2019 vond 47 percent van de achttien- tot vierentwintigjarigen dat ze te veel tijd aan hun smartphone spendeerden. Vandaag is dat 68 percent. Bijna de helft zegt zich verslaafd te voelen: een stijging van twintig procentpunt in vijf jaar. En toch daalt het aantal mensen dat daar ook effectief iets aan probeert te doen. We zitten in een afhankelijkheidsparadox.”

“Waarom is dat zo moeilijk? Omdat het niet alleen over schermtijd gaat. Echt problematisch vind ik het patroon achter die schermtijd. Denk aan een tiener die op een gewone avond meer dan tweehonderd Snapchatmeldingen krijgt. Het ene kind heeft geleerd om die meldingen op te sparen: ’s ochtends een kwartier, ’s avonds een kwartier en klaar. Het andere kind kijkt telkens als er iets binnenkomt, twee keer per minuut, de hele avond. Maar die twee kinderen zitten wel naast elkaar in de klas, naast elkaar in het hoger onderwijs, en later naast elkaar op het werk.”

“Focus is als een spier die je moet trainen door ze steeds langer in te spannen. Een boek uitlezen, een film bekijken zonder te pauzeren, een lange vergadering volgen zonder je aandacht te verliezen, dat zijn vaardigheden die je opbouwt. Als jongeren nooit leerden om hun aandacht vast te houden, trekken ze op hun achttiende de wereld in met een onderontwikkelde focusspier. En precies dan rondt de prefrontale cortex zijn ontwikkeling af, nl. het deel van het brein dat de concentratie aanstuurt en hoofd- en bijzaken helpt te onderscheiden.”

“Een smartphoneverbod op school brengt meer rust in de klas. Dat is een goede zaak. Leerlingen zeggen dat zelf ook: er is meer sociale interactie, dat is eigenlijk fijn. Maar het verbod volstaat niet. Sterker nog: de mobieleschermtijd neemt niet af: wat op school niet mag, wordt nadien ingehaald. We beschermen de onderwijstijd maar lossen het onderliggende probleem niet op.”

“Ik pleit ervoor om jongeren in diezelfde periode ook inzicht te geven in hun eigen gedrag. Wat zijn de patronen onder de schermtijd? Hoe vaak wissel jij van app? Hoelang kan jij in een focusruimte blijven zonder afgeleid te worden? Logging-tools maken dat inzichtelijk. Van daaruit kan je werken aan een duurzame verandering. Scholen die het toestel teruggeven en tegelijk inzichten en vaardigheden aanreiken om ermee om te gaan, dat is wat we nodig hebben.”