Cyberpesten verdwijnt niet samen met de smartphone

Heidi Vandebosch (UAntwerpen) onderzoekt al jaren de impact van cyberpesten en de verschillende factoren die meespelen. Voor haar is het duidelijk: een smartphoneverbod is geen quick fix.

“Als ik aan studenten of ouders vertel wat ik doe, kunnen ze zich daar iets bij voorstellen. Iedereen weet dat smartphones ervoor zorgen dat meer jongeren cyberpesten of gecyberpest worden, toch? Dus een verbod op smartphones verhelpt ook het cyberpesten, niet? Daar wil ik telkens een stap terugzetten. We moeten iets doen tegen cyberpesten, zeker. Alleen: wat we doen, moet kloppen met wat onderzoek ons vertelt. En dat is genuanceerder dan de publieke discussie doet vermoeden.”

“Neem nu het meest aangehaalde argument voor een smartphoneverbod op school: als kinderen hun toestel niet meer bij zich hebben, verdwijnt ook het cyberpesten. Dat klinkt logisch, maar volgens studies is het bewijs daarvoor dun. Cyberpesten is geen schoolprobleem dat toevallig via een scherm plaatsvindt. Het is een sociaal probleem met als startpunt groepsdynamiek, machtsverhoudingen en interpersoonlijke relaties. Het manifesteert zich via technologie, maar als je die technologie wegneemt, lost dat het onderliggende sociale probleem niet op.”

“Ook vóór het smartphoneverbod hadden sommige scholen al een strikt beleid rond smartphones. Andere scholen verboden smartphones tijdens de les maar stonden het gebruik wel toe op de speelplaats. Als je scholen met een strenge en die met een vrijere aanpak vergelijkt, zie je dat het aantal gevallen van cyberpesten niet significant verschilt. Het pestgedrag verschuift: wat in de schooltijd niet meer kan, gebeurt nadien, via andere apparaten, op andere platforms. Dat wordt bevestigd door de eerste studies sinds het smartphoneverbod: jongeren gebruiken hun smartphone meer buiten de schooluren. Of het pestgedrag daarin meeschuift, is een vraag die we actief moeten blijven onderzoeken.”

“Wat me ook zorgen baart: de neiging om smartphones en sociale media te beschouwen als de grote boosdoeners bij het afnemend mentaal welzijn bij jongeren. De Nederlandse onderzoekster Patti Valkenburg maakte een overzicht van wat er in de voorbije decennia evenzeer veranderde: de schooldruk is toegenomen, de economische ongelijkheid groeide, er is onzekerheid over de toekomst. Dat weegt minstens even zwaar door als schermtijd. Een smartphoneverbod is geen universele oplossing voor die bredere maatschappelijke spanningen.”

“Ik wil wel meegeven dat een verbod geen zin heeft als het niet gepaard gaat met een sterk cyberpestbeleid. Want de impact van cyberpesten –angst, depressieven gevoelens, eenzaamheid – stopt niet aan de schoolpoort. Leerlingen die na de les worden gepest, komen de volgende ochtend met die bagage naar school. Scholen die denken dat ze het pestprobleem samen met de smartphones buitenzetten, vergissen zich. De verantwoordelijkheid verdwijnt niet, ze verschuift van zichtbaar naar onzichtbaar.”

“Ik pleit dus niet voor of tegen een verbod, maar voor nuance en voor een beleid dat zich baseert op onderzoek. En voor een blijvende aandacht voor de sociale dynamieken aan de basis van pesten, met of zonder scherm.