Drie keer een kwartier staat niet gelijk aan drie kwartier

Te weinig vrije tijd hebben betekent meestal niet dat je te weinig tijd vrij hebt. Dat blijkt uit tijdsbestedingsonderzoek, waarbij mensen een week lang alles noteren wat ze doen. "Tel je alles op, dan kom je vaak op een verrassend aantal uren uit", zegt Franne Mullens, onderzoeker aan de Antwerp Management School. "Mensen zijn dan verbaasd over hoeveel vrije tijd ze hebben, terwijl het niet zo aanvoelt."

“Tijdsduur is maar één dimensie. Zeker even belangrijk is hoe je vrije tijd gestructureerd is. Bestaat die uit blokjes van een halfuur, dan lijkt dat opgeteld veel, maar je kunt er weinig mee. Je kunt niet weggaan of een lange activiteit doen. Dat noemen we fragmentatie."

“Daarnaast is er contaminatie: je kijkt televisie, maar vouwt tegelijk de was op. Die tijd is van minder goede kwaliteit dan pure vrije tijd, waarin je met niets anders bezig bent. Tot slot speelt ook autonomie een rol. Het gevoel dat je op een bepaald moment kunt zeggen: nu doe ik wat ík wil, al is dat gewoon in de zetel liggen en voor je uit staren."

Vrouwen betalen dubbel

“Op elk van die dimensies komen vrouwen er slechter uit. Ze hebben minder vrije tijd, en die is meer versnipperd en vaker vermengd met zorg. Het verschil is het grootst in het weekend: mannen werken tijdens de week gemiddeld meer betaalde uren, maar hebben in het weekend veel meer vrije tijd. De huishoudelijke taken die mannen opnemen, kunnen vaker worden uitgesteld. In de tuin werken of een klusje doen in huis, dat kun je meestal wel uitstellen om eerst iets leuks te gaan doen. De zorg voor de kinderen en de huishoudelijke taken kunnen vaak niet wachten."

“Daardoor is tijdsdruk bij vrouwen een lastiger probleem. Bij mannen bepaalt vooral de duur hoeveel druk ze voelen: minder werken, meer vrije tijd, opgelost. Bij vrouwen wegen fragmentatie en contaminatie even zwaar door. Zelfs als hun hoeveelheid vrije tijd toeneemt, gaat het vaak om korte stukjes die gecombineerd zijn met huishoudelijke taken. Denk maar aan vrijaf nemen op woensdagnamiddag om de kinderen van school te halen.”

Een recht dat gekoppeld is aan loondienst

“Zelfs in de definitie van vrije tijd zit al een scheeftrekking. Vrije tijd werd lang omschreven als de tijd waarin je geen betaald werk doet. Maar onbetaald werk, zoals zorgen voor de kinderen, is óók werk. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen die geen betaald werk doen, vaak het gevoel hebben dat ze geen ontspanning verdienen. Ik breng geen brood op de plank, dus ik heb geen recht op vrije tijd."

“Formeel bestaat dat recht wel. In de mensenrechten staat dat iedereen recht heeft op rust en vrije tijd, maar ook daar is het gekoppeld aan een beperking van het aantal werkuren en aan betaalde vakantie. Dus opnieuw hangt het vast aan betaald werk."

De strijd om vrije tijd

“Vroeger hadden mensen veel meer autonomie in hun vrije tijd, omdat ze meer voor zichzelf werkten, in hun eigen huis. Er was niet zo’n scheiding tussen werk en privé: alles liep wat door elkaar, inclusief het grootbrengen van de kinderen.”

“Vanaf de negentiende eeuw begon een werkdag er heel anders uit te zien. Mensen moesten hun huis uit om lange dagen te draaien in fabrieken. Tegelijk werd er ook hard gestreden om vrije tijd. ‘Eight hours for work, eight hours for rest and eight hours for what you will’, werd in de VS een gekende slogan.”

“Die strijd is vandaag actueler dan ooit. In de jaren vijftig kwam een koppel meestal aan vijftig tot zestig betaalde werkuren per week, maar die werden verricht door één iemand: de andere persoon bleef altijd thuis. Vandaag doen twee partners samen zeventig tot tachtig uur betaald werk per week, maar het huishoudelijk werk is nauwelijks gedaald en de zorg voor kinderen is juist méér tijd gaan vragen. Het totale aantal werkuren, zowel betaald als onbetaald, is dus flink gestegen.”

“Nochtans is er genoeg onderzoek waaruit blijkt dat lange arbeidstijden slecht zijn voor de productiviteit, onder meer omdat er dan meer arbeidsongevallen gebeuren. Je hebt rust nodig, fysiek én mentaal, voor je eigen welzijn en om goed te functioneren, zowel op het werk als in je gezin.”

Bekijk de video: