Gamen is goed voor je

Spelen is menselijk: van oeroud ritueel tot miljoenenindustrie, van sociale reddingslijn tot motor voor gedragsverandering. Wij duiken voor jou in documentaires, boeken en podcasts over gaming, gamification en hoe ernstig games kunnen zijn. Natuurlijk tippen we ook games – klaar om je lichaam als controller te gebruiken?

#Tip 1: ‘Human Playground’ (2022)

Wat? Docuserie (Netflix)

Waarom deze tip? Hoe universeel is het begrip ‘spel’? Dat is de centrale vraag van deze reeks. Van eeuwenoude rituelen in afgelegen gemeenschappen tot de miljardenbusiness die de hedendaagse e-sport geworden is: ‘Human Playground’ laat zien hoe mensen wereldwijd altijd en overal spelen. Knap gemaakt, visueel indrukwekkend en toegankelijk voor iedereen – of je nu sportfanaat bent of niet. En dat alles met de vertelstem van Idris Elba! Nog een aanrader op Netflix: ‘High Score’ (2020), dat je in zes delen meeneemt door de klassiekers die de gamingindustrie hebben gevormd.

#Tip 2: ‘Quad Gods’ (2024)

Wat? Documentaire

Waarom deze tip? Drie Amerikanen in een rolstoel doen aan e-sport op het hoogste niveau, met aangepaste controllers. ‘Quad Gods’ volgt hen van toernooi tot toernooi, maar brengt ook hun dagelijkse leven in beeld. Ze filosoferen over de impact van hun handicap en praten openhartig over thema’s als identiteit en vrijheid. De drie zijn niet de enigen die in gamen nieuwe kansen vonden: ‘The Remarkable Life of Ibelin’ (2024) blikt terug op het leven van Mats Steen, een jonge Noor met de ziekte van Duchenne. Hij was een groot deel van zijn leven bedgebonden, maar bouwen via de onlinegame ‘War of Warcraft’ toch een rijk sociaal leven uit.

#Tip 3: Gran Turismo (2023)

Wat? Film

Waarom deze tip? Dat gamen levens kan veranderen, bewijst Jann Mardenborough. De Brit droomde van een carrière als autocoureur, maar had de financiële middelen niet om die – dure – droom waar te maken. In de plaats werd hij een fervent gamer, en bracht hij uren door met de PlayStation-classic ‘Gran Turismo’. De skills die hij daarbij opdeed, bleken alsnog de sleutel tot de racewereld, toen Nissan en Sony een wedstrijd organiseerden met als prijs een zitje tijdens de 24 uur van Dubai. Jann versloeg zo’n 90.000 andere kandidaten, behaalde in Dubai de derde plaats in zijn klasse, en startte zo een carrière die meer dan een decennium zou overspannen. De film ‘Gran Turismo’ uit 2023 volgt zijn verhaal.

#Tip 4: Nex Playground en ‘Fruit Ninja’

Wat? Console en beweeggame

‘Gamen’ hoeft geen synoniem te zijn van ‘stilzitten’. De Nex Playground is een compacte, cameragestuurde spelconsole waarmee je een waaier aan games speelt die draaien om beweging: intuïtief, gebruiksvriendelijk en perfect om generaties samen in beweging te krijgen – er loopt zelfs onderzoek naar hoe zulke games grootouders en kleinkinderen samenbrengen. ‘Fruit Ninja’ is één van de populaire spellen die met de console worden meegeleverd: er vliegen stukken fruit omhoog in beeld, en jij moet ze zo snel mogelijk in tweeën hakken door er met je hand(en) doorheen te zwaaien – je lichaam is de controller.

Liever samen koken? Probeer dan ‘Overcooked!’, een chaotisch kookspel waarin je als team gerechten bereidt op gekke plaatsen als een piratenschip of een ijsschots. Ook deze game wordt bestudeerd, in dit geval door wetenschappers die zich op samenwerkingsdynamieken focussen.

#Tip 5: ‘A Theory of Fun for Game Design’

Wat? Boek van Raph Koster

Waarom deze tip? Wil je weten waarom spelen en leren zo onlosmakelijk verbonden zijn, lees dan ‘A Theory of Fun for Game Design’ van de Amerikaanse gameontwerper Raph Koster. Daarna zal het je niet meer verbazen hoe vlot gamen en spelmechanismen hun weg vinden naar de werkvloer, de klas en de zorg – een evolutie waarvoor de term ‘gamification’ bedacht is, en waar de Nederlandse gamifier Horst Streck een gelijknamig boek aan wijdde. En ook aflevering 140 van de podcast ‘Slimmer presteren’ bevestigt dat gamification je kan helpen om meer te sporten en bewegen.

Al moeten we ook voorzichtig zijn. Als je wil weten waarom sommige spellen en apps zo moeilijk zijn om neer te leggen, dan kan je terecht in Hooked van Nir Eyal. Hij ontleedt het 'haakmodel' achter verslavende producten: van variabele beloningen tot het gevoel van eigenaarschap.